Posiadanie własnego „M” to dla wielu Polaków dorobek całego życia. Nic dziwnego, że kwestia przekazania go bliskim budzi wiele emocji. Czy lepiej zdać się na przepisy ustawy, czy spisać testament? Jakie prawa mają pominięci w testamencie krewni i co zrobić, gdy odziedziczone mieszkanie jest zadłużone?
W tym poradniku wyjaśniamy zawiłości dziedziczenia testamentowego, różnice względem dziedziczenia ustawowego oraz kwestie podatkowe, o których musi wiedzieć każdy spadkobierca.
Dziedziczenie ustawowe a testamentowe – na czym polega różnica?
Polskie prawo spadkowe (Kodeks cywilny) przewiduje dwie drogi nabycia spadku:
-
Dziedziczenie ustawowe: Działa „z automatu”, gdy zmarły nie pozostawił testamentu. Majątek trafia do najbliższej rodziny według ściśle określonej kolejności (małżonek, dzieci, rodzice itd.). Jest to rozwiązanie domyślne, oparte na więzach krwi.
-
Dziedziczenie testamentowe: Ma pierwszeństwo przed ustawowym. To wyraz ostatniej woli zmarłego, który samodzielnie decyduje, komu przekazać majątek. Może to być osoba spoza rodziny, a nawet fundacja.
Ważne: Testament można sporządzić odręcznie (musi być w całości napisany pismem ręcznym, z datą i podpisem) lub w formie aktu notarialnego (co jest bezpieczniejszą opcją, trudniejszą do podważenia).
Kto dziedziczy, gdy nie ma testamentu? (Kolejność ustawowa)
Jeśli spadkodawca nie spisał swojej woli, prawo dzieli spadkobierców na grupy. Dziedziczenie następuje w kolejności:
-
Grupa I: Małżonek i dzieci (dziedziczą w częściach równych, przy czym część małżonka nie może być mniejsza niż 1/4).
-
Grupa II: Małżonek i rodzice (gdy nie ma dzieci).
-
Grupa III: Małżonek i rodzeństwo (gdy rodzice nie żyją).
-
Kolejne grupy: Dziadkowie, pasierbowie, a na końcu gmina lub Skarb Państwa.
Testament a zachowek – czy można kogoś całkowicie pominąć?
Swoboda testowania nie jest nieograniczona. Prawo chroni najbliższą rodzinę przed całkowitym wykluczeniem z dziedziczenia poprzez instytucję zachowku.
Jeśli spadkodawca w testamencie pominął np. dzieci lub małżonka, mają oni prawo żądać od spadkobiercy testamentowego zapłaty określonej kwoty pieniężnej (zazwyczaj jest to 1/2 wartości udziału, jaki przypadałby im przy dziedziczeniu ustawowym).
Jedynym sposobem na pozbawienie prawa do zachowku jest wydziedziczenie w testamencie, które musi być jednak solidnie uzasadnione (np. rażące niedopełnianie obowiązków rodzinnych przez krewnego).
Dziedziczenie nieruchomości – formalności krok po kroku
Odziedziczenie mieszkania nie dzieje się automatycznie w urzędzie. Aby stać się formalnym właścicielem, musisz dopełnić kilku formalności:
-
Stwierdzenie nabycia spadku:
-
U notariusza: Szybka ścieżka. Sporządza się tzw. Akt Poświadczenia Dziedziczenia (APD). Wymagana jest obecność wszystkich spadkobierców.
-
W sądzie: Dłuższa droga, konieczna, gdy spadkobiercy są skonfliktowani. Sąd wydaje postanowienie o nabyciu spadku.
-
Wpis do Księgi Wieczystej: Z dokumentem od notariusza lub sądu udajesz się do wydziału ksiąg wieczystych, aby wpisać siebie jako nowego właściciela.
Pamiętaj, by przed przyjęciem spadku sprawdzić stan prawny nieruchomości (długi, hipoteki). Masz 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania na przyjęcie spadku wprost, z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiadasz za długi tylko do wartości majątku) lub jego odrzucenie.
Podatki od spadku – kiedy nie musisz płacić?
Dobra wiadomość dla najbliższej rodziny. W Polsce obowiązuje całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla tzw. grupy zerowej (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha).
Warunek konieczny: Należy zgłosić nabycie spadku do Urzędu Skarbowego na druku SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Niedopełnienie tego terminu skutkuje koniecznością zapłaty podatku!
Dla dalszej rodziny i osób niespokrewnionych obowiązują progi podatkowe i kwoty wolne od podatku, zależne od stopnia pokrewieństwa.
Co zrobić z odziedziczonym mieszkaniem?
Często zdarza się, że odziedziczone lokum znajduje się w innym mieście, wymaga remontu lub jest zadłużone. Utrzymywanie pustostanu generuje koszty (czynsz, media).
Jeśli nie planujesz tam zamieszkać ani wynajmować, najlepszym rozwiązaniem może być sprzedaż.
-
Sprzedaż na wolnym rynku: Wymaga czasu, przygotowania nieruchomości i uregulowania spraw prawnych.
-
Sprzedaż do skupu nieruchomości: Idealna opcja, gdy spadkobierców jest wielu i chcą szybko podzielić gotówkę, lub gdy mieszkanie jest zadłużone.
W BN Online pomagamy w sprawach spadkowych. Odkupujemy udziały w spadkach, mieszkania zadłużone oraz nieruchomości z nieuregulowanym stanem prawnym.
Odziedziczyłeś mieszkanie i chcesz je szybko sprzedać? Skontaktuj się z nami. Pomożemy w formalnościach spadkowych i zaproponujemy odkup nieruchomości za gotówkę, co pozwoli Ci szybko zamknąć sprawy majątkowe.
👉 Wypełnij formularz i otrzymaj darmową wycenę